Ringworm bij de hond: een besmettelijke aandoening

Kort samengevat (TL;DR):

• Ringworm is een schimmelinfectie van de huid en haren van de hond, veroorzaakt door dermatofyten zoals Microsporum canis, Het kan worden overgedragen op mensen (zoönose).
• Het wordt overgedragen via direct contact met een dier, of indirect contact met besmette voorwerpen om omgeving. De sporen kunnen meerdere maanden overleven.
• De behandeling is langdurig (4 tot 8 weken), en combineert antischimmelmiddelen en ontsmetting van de omgeving. De hond blijft besmettelijk totdat een dierenarts het dier genezen verklaart.

Wat is ringworm bij de hond en wat zijn de oorzaken?

Ringworm bij de hond is een schimmelinfectie van de huid, haren en soms poten. Deze ziekte wordt veroorzaakt door dermatofyten, met name Microsporum canis, maar ook Microsporum gypseum en Trichophyton mentagrophytes, die zich op de huid bevinden en zich voeden met de keratine. Het is dus een mycose.

Ringworm kan veel dieren treffen, waaronder honden, katten (zie ook ringworm bij katten) paarden, runderen, schapen, geiten, konijnen, cavia’s, fretten, en wilde dieren zoals knaagdieren en primaten.

Hoe krijgt een hond de ringwormschimmel?

Dieren raken besmet door direct of indirect contact met de sporen van de schimmel, afkomstig van besmette dieren of uit de omgeving.

Huid-op-huid contact

Dieren kunnen ringworm oplopen als ze in contact komen met een besmet dier. Dat kan gebeuren tijdens het spelen, gevechten of wanneer ze elkaar verzorgen.

Overdracht door de moeder

Besmette moederdieren kunnen ringworm overdragen aan hun kleintjes via nauw contact.

Besmette voorwerpen

Dieren kunnen ringworm oplopen als ze objecten aanraken die besmet zijn met de schimmelsporen, zoals borstels, halsbanden, manden, speeltjes of andere voorwerpen.

Besmette oppervlakken

De sporen van ringworm kunnen in de omgeving overleven op planken, meubels, kooien, hokken, en zelfs in de grond. Dieren kunnen besmet raken terwijl ze rondlopen, gaan liggen of wrijven tegen deze oppervlakken.

Kleren en handen van mensen

De sporen kunnen ook worden overgedragen door de mens, in de kleren of op de handen nadat ze een besmet dier of een besmet oppervlak hebben aangeraakt. Deze sporen kunnen worden overgedragen op andere dieren.

Wat zijn factoren die bijdragen aan de besmetting?

Er zijn bepaalde factoren die bijdragen aan de besmetting.

Verzwakt immuunsysteem (pup)

Dieren van wie het immuunsysteem verzwakt is door ziekte, parasieten (bijvoorbeeld een externe parasiet als de teek), stress, ondervoeding, maar ook pups zijn gevoeliger voor het oplopen van ringworm.

Omgevingsfactoren

In een warme en vochtige omgeving kunnen schimmelsporen goed groeien, waardoor de kans op infectie groter is.

Overbezetting

Dieren die leven in een overbezette omgeving, zoals een asiel of fokkerij, lopen meer risico vanwege het nauwe contact en de vaak onvoldoende hygiëne.

Hygiëne

Slechte hygiëne, zowel van het dier als de omgeving, kunnen de verspreiding van ringworm bevorderen.

Ringworm is relatief zeldzaam bij de hond. In de meeste gevallen zijn het katten die het oplopen, en die het op een hond in hetzelfde huishouden kan overdragen.

Hoe wordt ringworm overgedragen op mensen?

Ringworm kan worden overgedragen op mensen: de dermatofyten die dieren besmetten, kunnen ook mensen besmetten, die dan ook de typerende plekjes op hun huid krijgen. De overdracht verloopt voornamelijk door direct contact met dieren die besmet zijn, of door indirect contact met besmette voorwerpen. Maar mensen kunnen andere mensen niet besmetten: de overdracht naar mensen gebeurt alleen in contact met een dier.

Kinderen worden vaker getroffen door ringworm, omdat hun immuunsysteem nog niet volledig ontwikkeld is.

Aangezien het een ziekte is die wordt overgedragen op mensen (zoönose), is het belangrijk om ringworm snel te herkennen bij de hond, om besmetting met de ziekte te voorkomen.

Wat zijn de symptomen van ringworm?

Bij de hond

De kenmerkende symptomen van ringworm bij de hond zijn:

• Kale, ronde plekken (alopecie): plekken waar weinig of geen haren op zitten, vaak met een korstige of schilferige huid.
• Jeuk: sommige honden kunnen jeuk hebben, al is dat niet in alle gevallen zo.
• Rode en geïrriteerde huid: de huid rond de aangetaste plekken kan rood, ontstoken of geïrriteerd zijn.
• Korstjes en schilfers: de plekjes kunnen bedekt zijn met korstjes en schilfers, waardoor de huid er ruw uitziet.
• Infectie van de nagels: in sommige gevallen kunnen de nagels geïnfecteerd raken, waardoor ze broos en vervormd raken.
• Huidplooien blijven bespaard: soms blijven de huidplooien bespaard, maar ringworm kan zich ook op andere delen van het lichaam openbaren.
• Snelle uitbreiding: de plekjes kunnen zich snel uitbreiden naarmate de infectie voortschrijdt, vooral als er geen behandeling plaatsvindt.

Symptomen verschillen per hond en sommige honden kunnen drager zijn van ringworm, zonder de symptomen ervan te vertonen (asymptomatisch).

Bij de mens

Bij mensen die besmet zijn, worden de typische plekjes “circinate herpes” genoemd. Ze zijn te herkennen aan rode, ringvormige plekken. Deze plekken groeien groter, waarbij het midden lichter wordt. De huid kan korstjes en schilfers krijgen, en vervolgens vervellen. In sommige gevallen kunnen bacteriële infecties opkomen op de ringwormplekken, wat de symptomen verergert. Ringworm kan op elk deel van het lichaam voorkomen, met name op de hoofdhuid. De plekken kunnen heel erg jeuken. Over het algemeen verdwijnen de plekken vanzelf binnen een paar weken.

Antischimmelzalf kan gebruikt worden om de genezing te versnellen. De aandoening is dus goedaardig, behalve bij ouderen of mensen met een verzwakte weerstand; bij hen kan het lastiger zijn om ringworm kwijt te raken.

Wat is het verschil tussen schurft en ringworm bij de hond?

Schurft en ringworm zijn twee heel verschillende, parasitaire ziektes. Hieronder de belangrijkste verschillen: 

Een dierenarts kan het verschil goed zien.

Hoe weet je of een hond ringworm heeft?

De diagnose van ringworm bij honden wordt gesteld door een dierenarts en omvat doorgaans verschillende stappen om de aanwezigheid van de schimmelinfectie te bevestigen.

• Klinisch onderzoek: de dierenarts zal de hond onderzoeken op kenmerkende symptomen van ringworm, zoals ronde plekken met haaruitval, huidirritatie, korstjes of schilfers.
• Wood-lamp: ultraviolet licht (Wood-lamp) kan worden gebruikt om verdachte plekken te onderzoeken. De schimmels die verantwoordelijk zijn voor ringworm kunnen soms onder dit licht fluoresceren.
• Microscopisch onderzoek: haarmonsters die op de aangetaste zones worden genomen, kunnen onder een microscoop worden bekeken om na te gaan of er schimmelsporen aanwezig zijn.
• Schimmelkweek: monsters van haren of huidschilfers kunnen in een speciaal medium worden gekweekt om de specifieke schimmel te identificeren die verantwoordelijk is voor de infectie. Zo kan ook de gevoeligheid voor antischimmelmiddelen worden bepaald.
• Aanvullende testen: in sommige gevallen kunnen PCR-testen (“polymerase chain reaction”) worden uitgevoerd om schimmel-DNA op te sporen en de diagnose nauwkeuriger te bevestigen.
• Differentiële diagnose: de dierenarts kan ook andere huidaandoeningen uitsluiten die vergelijkbare symptomen hebben als ringworm, zoals huidallergieën of andere schimmelinfecties.

Bevestiging van de diagnose is essentieel voordat met een behandeling tegen ringworm wordt begonnen.

Wat zijn de effectieve behandelingen tegen ringworm bij de hond?

Antischimmelmedicatie en -shampoo op recept

De behandeling van ringworm duurt vaak lang (4 tot 8 weken) en vereist meestal zowel lokale als algemene behandelingen. De dierenartskosten worden gedekt door de verzekering voor honden van Santévet, tot 100 %.

Antischimmelcrèmes en -lotions of shampoos kunnen op de laesies worden aangebracht. Meestal worden tegelijkertijd ook dagelijks antischimmelmiddelen in tabletvorm toegediend. Alle dieren in het huishouden moeten worden behandeld.

Het kan nodig zijn om uw besmette hond te isoleren om overdracht naar andere dieren en zelfs mensen te voorkomen, aangezien ringworm zoönotisch is (overdraagbaar op mensen).

Schoonmaken van de omgeving

Het is essentieel om strikte hygiënemaatregelen te nemen in de omgeving van uw hond om schimmelsporen te verwijderen en herinfectie te voorkomen: reinig oppervlakken en speelgoed, was textiel en slaapplaatsen op 60 °C...

Controle

De behandeling van ringworm kan lang duren en het is belangrijk om de aanbevelingen van uw dierenarts op te volgen met betrekking tot de duur van de behandeling en de vervolgafspraken om de genezing te beoordelen.

Aan het einde van de behandeling van ringworm wordt bij alle dieren in het huishouden een nieuw monster genomen om er zeker van te zijn dat de schimmels volledig van de huid zijn verdwenen. Het komt vaak voor dat de laesies verdwijnen, maar dat de dermatofyten nog steeds aanwezig zijn. Daarom is het belangrijk om een controleonderzoek uit te voeren voordat de behandeling wordt stopgezet. De ringworm wordt als volledig uitgeroeid beschouwd na twee negatieve schimmelkweken met een tussenpoos van 15 dagen. 

Natuurlijke behandeling

Er bestaat geen effectieve natuurlijke behandeling om schimmelsporen op de huid van de hond te elimineren.

Is ringworm besmettelijk, en zo ja: hoe lang?

Getroffen soorten

Ringworm bij de hond is besmettelijk, zowel voor andere dieren (honden, katten, knaagdieren, paarden…) als voor de mens (zoönose) en dan vooral bij kinderen, ouderen en mensen met een verzwakt immuunsysteem.

Duur van de besmetting

• Een hond blijft besmettelijk zolang de schimmelsporen (dermatofyten) aanwezig zijn op zijn vacht, huid of in de omgeving.
• Zonder behandeling kan de besmettelijkheid meerdere maanden aanhouden, omdat schimmelsporen lang in de omgeving overleven (tot 12 à 18 maanden).
• Met een geschikte behandeling wordt de hond over het algemeen na 2 tot 3 weken veel minder besmettelijk, maar de besmettelijkheid wordt pas als voorbij beschouwd na een negatieve mycologische controle, bevestigd door de dierenarts, en voortzetting van de behandeling totdat de sporen volledig zijn verdwenen.

Het advies van Santévet: ringworm is in het begin zeer besmettelijk, maar het risico neemt snel af zodra de behandeling wordt gestart. De hond moet echter nog enkele weken als potentieel besmettelijk worden beschouwd.

Wat is de prognose van ringworm bij de hond?

Van alle hondenziekten is ringworm geen ernstige ziekte, maar het is wel moeilijk om ervan af te komen. Omdat de ziekte zeer snel besmettelijk is, is het belangrijk om deze snel te behandelen, om te voorkomen dat deze wordt overgedragen op alle dieren in de omgeving en op mensen, met name kwetsbare mensen en mensen met verminderde weerstand. Als de behandeling gedurende de gehele periode bij alle dieren in het huishouden goed wordt gevolgd en de omgeving goed wordt gedesinfecteerd, zal het niet snel terugkomen.

Hoe kan ringworm bij de hond voorkomen worden?

Om ringworm bij de hond te voorkomen, kunt u deze maatregelen in acht nemen:

• Zorg voor een goede hygiëne: borstel de vacht van uw hond regelmatig om dode haren te verwijderen en het risico op schimmelvorming te verminderen.
• Reinig de omgeving: reinig en desinfecteer regelmatig de plekken waar uw hond veel tijd doorbrengt, zoals zijn mand, speelgoed en slaapplaatsen.
• Isoleer besmette dieren: als u meerdere dieren heeft en bij een van hen ringworm wordt vastgesteld, isoleer dit dier dan onmiddellijk om verspreiding naar andere dieren en zelfs mensen te voorkomen.
• Vermijd contact met onbekende dieren: beperk de interactie van uw hond met dieren waarvan u de gezondheidstoestand niet kent, vooral als ze tekenen van huidaandoeningen vertonen.
• Regelmatige veterinaire zorg: zorg ervoor dat uw hond regelmatig naar de dierenarts gaat voor een volledig gezondheidsonderzoek, inclusief controle van de huid en vacht.
• Evenwichtige voeding: een gezonde en evenwichtige voeding versterkt het immuunsysteem van uw hond, wat schimmelinfecties kan helpen voorkomen.
• Vaccinatie: hoewel er geen specifiek vaccin bestaat tegen ringworm bij honden, is het belangrijk om de door uw dierenarts aanbevolen algemene vaccinaties bij te houden, omdat een sterk immuunsysteem verschillende ziekten kan helpen voorkomen
• Behandeling tegen parasieten: een hond met parasieten heeft meer kans op schimmelinfecties.
• Snel reageren bij symptomen: als u tekenen van schimmelinfecties bij uw hond opmerkt, zoals plekken met haaruitval of huidletsels, raadpleeg dan onmiddellijk uw dierenarts voor een diagnose en een passende behandeling.

Kortom, ringworm is een snel besmettelijke schimmelziekte die honden treft, maar ook kan worden overgedragen op mensen en andere dieren. Hoewel er momenteel geen vaccin of preventieve behandeling bestaat, is het mogelijk om de risico's te beperken door de gezondheid van uw huisdier regelmatig te controleren.

Santévet

Specialist in ziektekostenverzekeringen voor dieren 

*Bronnen:

• Brilhante RS, Cavalcante CS, Soares-Júnior FA, Monteiro AJ, Brito EH, Cordeiro RA, Sidrim JJ, Rocha MF. Evaluation of Microsporum canis in different methods of storage. Med Mycol. 2004 Dec;42(6):499-504. doi: 10.1080/13693780410001712052. PMID: 15682637.

Stuntebeck R, Moriello KA, Verbrugge M. Evaluation of incubation time for Microsporum canis dermatophyte cultures. Journal of Feline Medicine and Surgery. 2017;20(10):997-1000. ien