Mastitis bij honden: vragen en antwoorden

Kort samengevat

• Mastitis bij honden is een ontsteking van de melkklieren en kan in één of meerdere tepels zitten.
• Het komt voornamelijk voor bij teefjes die pas jongen hebben geworpen, of die jongen zogen.
• Mastitis moet snel worden behandeld om complicaties bij de moeder of de pups te voorkomen.

 Wat is mastitis bij honden?

Mastitis bij honden is een ontsteking van de melkklieren en kan in één of meerdere tepels zitten. Het komt voornamelijk voor bij teefjes die pas jongen hebben geworpen, of die jongen zogen. Het kan ook voorkomen bij teefjes die geen jongen verzorgen, vooral bij schijnzwangerschap. Deze aandoening komt vooral voor bij volwassen teefjes, maar kan in theorie elk vrouwtje met functioneel borstweefsel treffen.

Mastitis een reactie van het borstweefsel op een ontsteking. Die kan acuut of chronisch, lokaal of verspreid zijn. Door de ontsteking werken de melkklieren niet goed en wordt slechtere en minder melk geproduceerd. In sommige gevallen kan de ontsteking uitmonden in een abces of gaat weefsel afsterven.

Mastitis kom niet veel voor bij honden, maar het kan ernstig worden als het niet meteen behandeld wordt. De hond heeft er zwaar onder te lijden en het zogen van de pups loopt gevaar, wat weer een risico is voor hun gezondheid. Bij oude en niet-zogende honden moet er bij een ontsteking van de melkklieren altijd meer onderzoek volgen naar onderliggende oorzaken, die heel ernstig kunnen zijn. Denk daarbij aan hormonale schommelingen of een tumor.

Een hond heeft over het algemeen vijf paar melkklieren (dus tien tepels), verdeeld over de borst-, buik- en liesstreek. Die tepels kunnen allemaal getroffen worden door een mastitis, maar de achterste tepels raken vaker ontstoken, waarschijnlijk vanwege de plaats en grootte.

Mastitis moet dus worden gezien als een waarschuwingssignaal en moet onderzocht worden door een dierenarts, ook al wordt het niet altijd veroorzaakt door een infectie.

 Wat zijn de oorzaken van een mastitis?

Er zijn meestal meerdere oorzaken voor een mastitis bij honden, en het gaat vaak om een combinatie daarvan.

• Meestal betreft het een bacteriële infectie, die ontstaat wanneer micro-organismen, met name opportunistische bacteriën (zoals Staphylococcus aureus of Escherichia coli), via de melkkanalen doordringen in de melkklier. Dat komt bijvoorbeeld door wondjes, kloofjes of beschadigingen aan de tepel, wat vaak veroorzaakt wordt door de nagels of tandjes van de pup tijdens het zogen.
• Verstopping van het melkkanaal komt ook vaak voor. Wanneer de melk ophoopt in de melklier maar niet goed wordt afgevoerd (bijvoorbeeld door plotseling spenen of als pups doodgaan), ontstaat een omgeving waarin bacteriën zich gemakkelijk kunnen vermeerderen. Dat kan ook gebeuren als een teefje wel melk produceert, maar niet zoogt, zoals bij een schijnzwangerschap.
• Hormonale schommelingen spelen ook een grote rol bij het ontstaan van een mastitis, vooral bij onnodige of overdadige melkproductie. Schommelingen van met name progesteron en prolactine kan leiden tot hyperplasie van het borstweefsel (overmatige groei van het weefsel door toename van het aantal cellen), waardoor de melkklier kwetsbaarder wordt voor ontstekingen of infecties.
• Lokale verwonding (klap, beet, overmatige druk) kan ook leiden tot een mastitis, doordat het een ontstekingsreactie veroorzaakt.
• Ten slotte, hoewel zeldzamer, kunnen ook bepaalde niet-infectieuze oorzaken zoals borsttumoren, cysten of vreemde voorwerpen een ontsteking van de tepels veroorzaken. In dat geval is de melkklierontsteking vaak chronisch of recidiverend (terugkerend).

Het is dus heel belangrijk om de onderliggende oorzaak of oorzaken te vinden, om de juiste behandeling in te stellen en herhaling te voorkomen.

Kan een hond die schijnzwanger is, mastitis krijgen?

Een teef kan ook mastitis krijgen als ze schijnzwanger is. In deze toestand, die over het algemeen kan ontstaan ongeveer één à twee maanden nadat de hond loops is geweest, gedraagt het lichaam van de teef zich alsof het drachtig is, door hormonale veranderingen (met name een daling van progesteron, gevolgd door een stijging van prolactine).

Deze hormonen zorgen voor de aanmaak van melk en activeren de melkklieren. Als de teef regelmatig aan haar tepels likt, ze stimuleert met haar poten of melk produceert dat niet wordt afgevoerd, kan dat irritatie of infectie van het borstweefsel veroorzaken, wat kan leiden tot een mastitis. Hoewel dit soort mastitis vaak minder erg is dan mastitis na het werpen, kan het toch een pijnlijke ontsteking zijn, die behandeld moet worden. Het is dus belangrijk om een teef die schijnzwanger is, goed in de gaten te houden, vooral bij overvloedige of langdurige melkproductie.

Kan een gesteriliseerde teef een mastitis krijgen?

In zeldzame gevallen kan een gesteriliseerde teef een mastitis ontwikkelen, maar dat is echt een uitzondering. Na een chirurgische sterilisatie (ovariëctomie of ovario-hysterectomie) stopt de productie van de hormonen die zorgen voor de eisprong, namelijk progesteron en oestrogeen. Die hormonen zijn betrokken bij de ontwikkeling en werking van de melkklieren.

Als de melkklier geen hormonale stimulans meer krijgt, blijft hij over het algemeen inactief. Daardoor is het risico op melkproductie en dus mastitis, drastisch lager. Toch kan een gesteriliseerde teef in uitzonderlijke gevallen nog wat melkklieractiviteit vertonen (vooral als ze op latere leeftijd gesteriliseerd is of als er nog wat eierstokweefsel achter is gebleven). Er zijn ook zeldzame gevallen bekend waarbij ontsteking aan de melkklier ontstaat zonder hormonale oorzaak, bijvoorbeeld na een lokale beschadiging of tumoractiviteit. Maar over het algemeen biedt sterilisatie bescherming tegen mastitis.

Kan een teef die niet drachtig is en niet lacteert, een mastitis krijgen?

Een teef die niet drachtig is en niet lacteert kan ook een mastitis ontwikkelen, maar dat gebeurt niet zo vaak.

Dit soort mastitis gaat vaak gecombineerd met een schijnzwangerschap, waarbij hormonale schommelingen zorgen voor onnodige lactatie, zonder dat de teef drachtig is. Doordat de melk niet wordt afgevoerd, of door overdadig likken aan de tepels, kan een ontsteking of infectie ontstaan.

Naast schijnzwangerschap kunnen bij sommige teven de melkklieren actief zijn doordat de hormonen niet in balans zijn, of door een stimulans van buitenaf (bijvoorbeeld bij sommige hormonale behandelingen). Er bestaan ook gevallen van mastitis die geen hormonale oorzaak hebben, maar veroorzaakt zijn door een beschadiging, een borsttumor of een lokale infectie en die losstaat van lactatie. Dit is zeldzaam, maar als het gebeurt, moet het wel serieus genomen worden, want het kan een ernstige onderliggen oorzaak hebben, zoals een tumor of een chronische infectie.

Wat is het verschil tussen mastitis en borstkanker bij een teef?

We hebben een tabel gemaakt met de verschillen tussen een mastitis en een borsttumor:

Advies van Santévet: Zelfs met deze criteria is het vaak lastig om het verschil te maken tussen een borsttumor en mastitis. Bij twijfel kan alleen een dierenarts de diagnose stellen. Wacht niet te lang en raadpleeg een dierenarts, zodat je hond snel een behandeling krijgt! De ziektekostenverzekering voor honden vergoed de kosten voor consult en behandeling.

Wat zijn de symptomen voor een mastitis bij honden?

De belangrijkste symptomen voor mastitis bij teven zijn:

• Eén of meer rode, warme, pijnlijke en opgezwollen tepels
• De klier kan hard of zacht zijn, afhankelijk van het stadium van de ontsteking
• Er komt abnormale melk (dik, geel, groenig of bloederig) uit de tepel; spontaan of als erop gedrukt wordt
• De teef kan het zogen weigeren, likt vaak aan haar tepels of laat merken dat ze pijn heeft.
• In ernstige gevallen verschijnen algemene symptomen: koorts, lusteloosheid, gebrek aan eetlust.
• Als de infectie zonder behandeling voortschrijdt, kunnen er abcessen of lokale necrose ontstaan.

Hoe wordt de diagnose van mastitis bij een teef gesteld?

Voor een diagnose van mastitis is klinisch onderzoek nodig.

De dierenarts bekijkt de staat van de tepels (warm, rood, abnormale afscheiding) en kan de melk onderzoeken op ontstekingscellen of bacteriën.

Hoe moet een mastitis bij een hond verzorgd worden?

 De behandeling van een mastitis bij de hond kent drie onderdelen: de infectie beheren, pijn verlichten en de werking van de melkklier herstellen.

Na onderzoek en het afnemen van melk schrijft de dierenarts allereerst een antibioticakuur voor. Die duurt meestal 10 tot 14 dagen, of langer als de ontsteking ernstig is. Een ontstekingsremmer zal de pijn en zwelling verlichten. In sommige gevallen van orale toediening van medicatie moeten de pups stoppen met zogen, omdat de medicatie in de moedermelk kan belanden.

Om de melk toch af te voeren moet de speen geleegd worden: gecontroleerd zogen van de puppy's wanneer de melk niet etterig is, of drie keer per dag zachte massage/handmatig melken gecombineerd met lauwe kompressen.

Als zich een abces of necrotische focus vormt, moet de klier gedraineerd of gedeeltelijk ingesneden worden, waarna de wond dagelijks antiseptisch verbonden moet worden. 

Hoe voorkom je een mastitis bij de hond?

Om een mastitis te voorkomen, is een goede hygiëne rond de bevalling en het zogen nodig.

• De spenen moeten schoon en onbeschadigd blijven: knip de nagels van de pups en houd in de gaten dat ze de spenen niet verwonden.
• Voorkom overproductie van melk tijdens een schijnzwangerschap door onnodige stimulering te vermijden.
• Bij het spenen moet u dit geleidelijk doen om stagnatie van de melkproductie te voorkomen.
• Sterilisatie vermindert het risico op mastitis aanzienlijk, voornamelijk doordat ongewenste lactatie door hormonale cycli voorkomen wordt.

Wanneer moet je naar de dierenarts als de teef een gezwollen speen heeft?

Het wordt aanbevolen om naar de dierenarts te gaan zodra een speen abnormaal gezwollen, pijnlijk of rood is. Wacht niet tot er afscheiding of andere symptomen verschijnen.

Een blijvende knobbel in de borst, ook al is deze niet pijnlijk, moet worden onderzocht om een tumor uit te sluiten. Tijdens een lactatieperiode kan een verandering in het gedrag van de teef of de pups (weigering om te zogen, janken) ook een signaal zijn. Elke snelle verandering van de speen is een reden om naar de dierenarts te gaan: mastitis kan zich snel ontwikkelen en kan ernstige complicaties veroorzaken als het niet meteen wordt behandeld.

Mastitis is dus een ziekte die kan uitmonden in een ontsteking van de borst, wat vooral voorkomt bij zogende teven. Het moet snel behandeld worden om complicaties voor de moeder en de pups te voorkomen.

Bronnen:

• Oliveira, A., Amorim, I., Sargo, R., Correia, J., Tavares, L., & Gärtner, F. (2021). Canine mastitis: a one-health concern. Animals, 11(11), 3259.

Santévet

Specialist in ziektekostenverzekeringen voor dieren